• <Xem thêm trên Intel.com

Kỹ năng tư duy bậc cao

Kỹ năng tư duy bậc cao

Tư duy sâu sắc

Tư duy sâu sắc
Với sự phổ biến của máy tính trong thế kỷ 21, loài người có thể sử dụng công nghệ để tiến xa hơn việc tư duy lô gích, cái mà hiện tại máy móc đang thực hiện rất tốt, để tiến tới các thể loại tư duy mang tính sáng tạo, hiệu quả và nhân văn. 

Hầu hết các nhà sư phạm đều cho rằng học sinh của mình không sử dụng thuần thục các loại tư duy này như họ mong đợi. Sách giáo khoa và các tài liệu giảng dạy khác thường chủ yếu bao gồm các hoạt động đòi hỏi những kỹ năng tư duy bậc thấp như hồi tưởng và ghi nhớ. Trong thập niên vừa qua, phong trào dạy học theo tiêu chuẩn đã tập trung sự chú ý vào việc phát triển các kỹ năng tư duy bậc cao thông qua những đòi hỏi khắt khe hơn ở người học. Những kỹ năng tư duy này có thể chia thành ba nhóm sau:

Phân tích >
Như định nghĩa của Robert Marzano, phân tích bao gồm ghép nối, phân loại, phân tích lỗi, khái quát hóa và cụ thể hóa. Bằng cách tham gia vào quá trình hoạt động tư duy này, người học có thể sử dụng những điều mình học được nhằm tạo nên những hiểu biết sâu sắc và sáng tạo nên cách thức sử dụng những điều mình đã học vào tình huống mới. Việc con người sử dụng các kỹ năng phân tích để xác định giá trị của một mẫu thông tin nào đó có nghĩa là họ đang sử dụng tư duy độc lập. Một loại tư duy phân tích khác là luận chứng, tức là việc đưa ra các luận điểm và chứng cứ nhằm thuyết phục người khác tin theo một quan điểm nào đó. 

Sử dụng kiến thức >
Mục đích của việc tích lũy kiến thức là để sử dụng nó. Họat động sư phạm truyền thống thì cho rằng học sinh cần có một lượng lớn kiến thức để có thể làm bất cứ điều gì. Thật không may, các em hiếm khi vượt qua mức thu thập dữ kiện, mà chỉ tích lũy ngày càng nhiều những gì mà nhà triết học Alfred Lord Whitehead gọi là “kiến thức trơ”. 

Việc sử dụng kiến thức vừa là niềm vui, vừa là điều gây nản lòng trong học tập. Dạy học theo dự án cho phép học sinh thực hành tư duy bậc cao và sử dụng kiến thức. Các bước trong quá trình này bao gồm việc đưa ra quyết định, giải quyết vấn đề, nghiên cứu thực nghiệm và điều tra. Sự sáng tạo, một hình thức tư duy phức tạp khác, thường được xem là loại tư duy đặc biệt trong việc giải quyết vấn đề.

Siêu nhận thức >
Siêu nhận thức, hoặc “tư duy về tư duy”, nói đến các quá trình họat động của bộ não có khả năng điều khiển và điều chỉnh cách thức tư duy của con người. Siêu nhận thức đặc biệt quan trọng trong dạy học theo dự án bởi vì học sinh phải đưa ra quyết định về chiến lược nào cần sử dụng và cách thức sử dụng chúng. Ba yếu tố cấu thành của siêu nhận thức là ý thức, lập kế hoạch và đặt mục tiêu, và theo dõi. Những học sinh có tư duy siêu nhận thức có khả năng mô tả cách thức mà các em đưa ra quyết định và có thể điều chỉnh các chiến lược đã được sử dụng khi các em không thành công. 

Tư duy với dữ liệu >
Vào thế kỷ 21, việc sử dụng dữ liệu không phải chỉ dừng lại trong việc cộng những con số và thực hiện phân tích thống kê. Nó đòi hỏi phải có tư duy logic, tính sáng tạo, sự cộng tác và giao tiếp. Học sinh phải học cách tư duy với tất cả các loại dữ liệu một cách có trách nhiệm để đưa ra những quyết định đúng đắn trong cuộc sống cá nhân cũng như để tham gia vào những cuộc tranh luận về những vấn đề chính trị, xã hội và môi trường trong đời sống hiện tại. 

Tài liệu tham khảo

Marzano, R.J (2000). Thiết kế thang phân loại tư duy mới theo mục tiêu giáo dục. Thousand Oaks, CA: Nhà xuất bản Corwin. 

Marzano, R.J. (1998). Siêu phân tích dựa trên lý thuyết về nghiên cứu dạy học. Auroral, Co: McRELwww.mcrel.org/PDF/Instruction/5982RR_InstructionMeta_Analysis.pdf

Kỹ năng tư duy bậc cao